102 Qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri
Qeyri-maddi aktivlər üzrə amortizasiya metodları, qiymətdəndüşmə zərərlərinin uçotu, 102 hesabın subhesabları və əsas mühasibat yazılışları bu səhifədə səliqəli, güclü və praktik formada təqdim olunur.
102 hesab nəyi əks etdirir?
Aktivin amortizasiya olunan məbləğinin onun faydalı istifadə müddəti üzrə ardıcıl olaraq bölüşdürülməsi üçün müxtəlif amortizasiya metodlarından istifadə edilə bilər. Bu metodlara düzxət metodu, azalan balans metodu və istehsal vahidi metodu aiddir.
Tətbiq edilən amortizasiya metodu aktivdə təcəssüm olunmuş gözlənilən gələcək iqtisadi səmərənin istehlak sxeminə uyğun seçilir və bu sxem dəyişmədikcə dövrdən dövrə ardıcıl tətbiq edilir.
İstehlak sxemi etibarlı əsasla müəyyən edilmədikdə müəssisə düzxət metodunu tətbiq etməlidir.
Vacib istisna
Müəyyən faydalı istifadə müddətinə malik olmayan qeyri-maddi aktivlər amortizasiya edilmir, onların faydalı istifadə müddəti hər il yenidən qiymətləndirilməlidir.
Qudvil
19 №-li Milli Mühasibat Uçotu Standartına əsasən qudvil müəyyən faydalı istifadə müddətinə malik olmayan qeyri-maddi aktivdir və amortizasiya edilmir. 24 №-li Standarta uyğun olaraq hər il qiymətdəndüşmə baxımından yenidən qiymətləndirilir.
102 hesab üzrə əsas bölgü
102-1 üzrə yığılmış amortizasiya
- 102-1-1 Təcrübə-konstruktor işləri üzrə yığılmış amortizasiya
- 102-1-2 Ticarət markaları üzrə yığılmış amortizasiya
- 102-1-3 Proqram təminatı üzrə yığılmış amortizasiya
- 102-1-4 Patentlər üzrə yığılmış amortizasiya
- 102-1-5 Müəllif hüquqları üzrə yığılmış amortizasiya
- 102-1-6 Lisenziyalar üzrə yığılmış amortizasiya
- 102-1-7 Digər qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya
102-2 üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri
- 102-2-1 Təcrübə-konstruktor işləri üzrə qiymətdən düşmə zərərləri
- 102-2-2 Ticarət markaları üzrə qiymətdən düşmə zərərləri
- 102-2-3 Proqram təminatı üzrə qiymətdən düşmə zərərləri
- 102-2-4 Patentlər üzrə qiymətdən düşmə zərərləri
- 102-2-5 Müəllif hüquqları üzrə qiymətdən düşmə zərərləri
- 102-2-6 Lisenziyalar üzrə qiymətdən düşmə zərərləri
- 102-2-7 Qudvilin qiymətdən düşmə zərərləri
- 102-2-8 Digər qeyri-maddi aktivlər üzrə qiymətdən düşmə zərərləri
Amortizasiya metodları üzrə qısa izah
| Düzxət metodu | Aktivin amortizasiya olunan dəyəri faydalı istifadə müddəti üzrə bərabər hissələrlə bölüşdürülür. |
| Azalan balans metodu | Əvvəlki dövrlərdə daha çox, sonrakı dövrlərdə daha az amortizasiya məbləği hesablanır. |
| İstehsal vahidi metodu | Amortizasiya aktivin istifadə intensivliyinə və ya istehsal həcminə uyğun hesablanır. |
Əsas mühasibat yazılışları
| N | Əməliyyatın məzmunu | Debet | Kredit |
|---|---|---|---|
| 1.1 | Qeyri-maddi aktivlərin amortizasiyası xərclərə silinir | 202 “İstehsalat xərcləri” | 102 “Qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri” |
| 2.1 | Qeyri-maddi aktivin qiymətdəndüşmə zərəri əks olunur | 731 “Sair əməliyyat xərcləri” | 102 “Qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri” |
Praktiki şərh: amortizasiya və qiymətdəndüşmə fərqi
Amortizasiya — aktivin dəyərinin onun faydalı istifadə müddəti boyunca sistemli qaydada bölüşdürülməsidir.
Qiymətdəndüşmə isə aktivin bərpa olunan dəyərinin balans dəyərindən aşağı düşməsi halında yaranan əlavə zərərin tanınmasıdır.
Qısa nəticə
102-ci hesab qeyri-maddi aktivlərin istifadə müddəti ərzində yığılmış amortizasiyanı və zərurət yarandıqda onların qiymətdəndüşmə zərərlərini toplamaq üçün istifadə olunur. Müəssisənin düzgün maliyyə nəticəsi göstərməsi üçün bu hesab üzrə uçot həm metodoloji, həm də praktik baxımdan çox vacibdir.