Burada əsas hüquqi və praktik fərq ödənişin mənbəyində deyil, ödənişin hansı texniki və fiskal mexanizmlə rəsmiləşdirilməsində yaranır. Yəni restoran və ya kafe kartla ödənişi birbaşa öz obyektində, inteqrasiya olunmuş POS-terminal üzərindən qəbul edirsə, qanunvericiliyin stimullaşdırmaq istədiyi məhz bu modeldir. Ancaq sifariş çatdırılma platforması üzərindən formalaşır və vəsait əvvəlcə təchizatçı şirkət tərəfindən qəbul edilərək daha sonra satıcının hesabına köçürülürsə, artıq həmin dövriyyə güzəşt tətbiq edilən birbaşa POS ödənişi kimi qiymətləndirilmir.

Başqa sözlə, nağdsız ödənişin özü avtomatik olaraq güzəşt hüququ yaratmır. Əsas məsələ odur ki, həmin ödəniş ictimai iaşə müəssisəsinin fiskal sistemi ilə birbaşa bağlı olan POS infrastrukturu üzərindən qəbul edilsin. Çatdırılma şirkəti araya girdikdə, vergi güzəştinin hüquqi dayağı zəifləyir və həmin satış üzrə ümumi qaydalar tətbiq olunur.

Çatdırılma platforması ilə işləyən ictimai iaşə müəssisəsi üçün vergi baxımından iki ayrı əməliyyat izlənməlidir:

Tutaq ki, ictimai iaşə müəssisəsi bir ay ərzində 12.400 AZN məbləğində qida satışı həyata keçirib. Bunun 7.200 AZN-i müəssisənin öz POS-terminalı ilə qəbul olunan nağdsız ödənişlər, 5.200 AZN-i isə çatdırılma platformaları üzərindən daxil olan sifarişlərdir.

Bu halda vergi uçotunda güzəşt yalnız birbaşa POS-terminal üzərindən qəbul edilən hissə üzrə dəyərləndirilə bilər. Platforma üzərindən daxil olan 5.200 AZN dövriyyəyə isə həmin güzəşt şamil edilmir. Platformanın tutduğu xidmət haqqı üzrə təqdim etdiyi e-qaimə isə ayrıca xərc sənədi kimi uçota alınır.

Vergi uçotunda ən çox buraxılan səhv odur ki, sahibkar bütün nağdsız ödənişləri eyni hüquqi rejimdə qiymətləndirir. Halbuki sistem bunu qəbul etmir; fiskal məntiq burada “kartla ödəniş” yox, inteqrasiya olunmuş POS üzərindən birbaşa ödəniş prinsipinə söykənir.

Çatdırılma platformaları üzərindən daxil olan satışları güzəştli dövriyyə kimi göstərmək ƏDV-nin az hesablanması riski yaradır. Bu isə sonradan bəyannamə uyğunsuzluğu, əlavə hesablamalar, maliyyə sanksiyası və izahat yükü ilə nəticələnə bilər.

Eyni zamanda, xidmət haqqı üzrə e-qaimənin alınmaması və ya komissiyon mexanizminin ödəmə sənədlərində aydın göstərilməməsi müəssisənin xərcin tanınması və dövriyyənin düzgün ayrılması baxımından əlavə problem yarada bilər. Vergi uçotunda “çatdırılma gəliri”, “məhsul satışı” və “platforma komissiyası” bir-birinə qarışdırıldıqda, mühasibatlıq artıq səssizcə siqnal verməyə başlayır.

İctimai iaşə sektorunda vergi güzəşti tətbiq edilərkən əsas məsələ satışın sadəcə nağdsız olması deyil, hansı fiskal kanalla qəbul edilməsidir. Çatdırılma platforması vasitəsilə alınan sifarişlər üzrə dövriyyənin avtomatik olaraq güzəştli hesab edilməsi düzgün yanaşma sayılmır. Restoranlar, kafelər və bu sahədə fəaliyyət göstərən mühasiblər üçün ən təhlükəsiz yol satış modelini, ödəniş kanalını və sənədləşməni ayrı-ayrılıqda nəzarətdə saxlamaqdır.