Azərbaycan üzrə “sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların dayandırılması” müddəti 2027-ci il yanvarın 1-dək uzadılıb. Mənim praktik qiymətləndirməmə görə bu qərar sahibkar üçün “nəhayət nəfəs almaq” effekti yaradır 😌 — amma yalnız bir şərtlə: istisnaları düzgün oxuyub, daxili nizam-intizamı boş buraxmayasan.
Qısa xülasə:
✅ Moratoriumun müddəti uzadılıb: planlı/plandankənar yoxlamaların böyük hissəsi yenə də dayandırılır.
⚠️ “Yoxlama yoxdur” demək “risk yoxdur” demək deyil: istisna sahələr üzrə yoxlamalar qalır.
📌 İşəgötürənlər üçün əsas risk kanalı: şikayət/müraciət əsasında araşdırmalar və yüksək riskli hallar.
Nə qəbul edilib?
Dəyişiklik mahiyyətcə sadədir: mövcud qanunda moratoriumun bitmə tarixi kimi göstərilən “2026-cı” ifadəsi “2027-ci” ilə əvəz edilib. Ən vacib detal: qanunun tətbiqi 2026-cı il 1 yanvardan nəzərdə tutulur. Yəni 2026 boyunca da sahibkarlıq subyektlərinin üzərindəki klassik “yoxlama təzyiqi” geniş miqyasda geri qayıtmır.
Moratorium nələri dayandırır, nələri dayandırmır?
Moratoriumun fəlsəfəsi budur: dövlətin “gəl-gedə yoxlayım” modeli yerinə, sahibkarlığı boğmayan, daha hədəfli nəzarət alətləri işləsin. Amma qanun “hər şeyi dayandırdıq” demir — qanunla açıq şəkildə istisna edilən yoxlamalar var.
İstisnalar (praktik dildə):
Aşağıdakı sahələrdə yoxlamalar moratoriumdan kənarda qala bilər (yəni aparıla bilər):
- Vergi yoxlamaları və qanunvericiliyin icazə verdiyi digər vergi nəzarəti tədbirləri;
- Maliyyə bazarları sahəsində nəzarət yoxlamaları;
- Gömrük auditi (idxal-ixrac əməliyyatları üzrə);
- Qida və yem məhsullarının təhlükəsizliyi, dərman vasitələrinin keyfiyyəti və təhlükəsizliyi ilə bağlı nəzarət;
- Yanğın nəzarəti, tikintiyə dövlət nəzarəti;
- Təhlükə potensiallı obyektlər, dağ-mədən sahələri, radiasiya təhlükəsizliyi üzrə nəzarət;
- Elektrik/su/qaz/istilik sayğaclarına müdaxilə və şəbəkəyə qanunsuz qoşulma halları üzrə araşdırmalar;
- AML/CFT (çirkli pulların yuyulması və terrorçuluğun maliyyələşdirilməsi) və hədəfli maliyyə sanksiyaları tələblərinə əməl olunmasına nəzarət;
- İnsanların həyat və sağlamlığına, dövlətin təhlükəsizliyinə və iqtisadi maraqlara mühüm təhlükə yaradan hallar üzrə (siyahısı müvafiq qurum tərəfindən müəyyən edilən) yoxlamalar.
İşəgötürənlər üçün real təsir nədir?
Burada “yoxlamalar dayandı” xəbərinə sevinmək olar — amma mənim təcrübəmdə əsas dəyişiklik yoxlamanın “forması” olur. Yəni müəssisəyə gəlmə azalsa belə, şikayət əsasında araşdırmalar, məlumatlar üzrə elektron nəzarət və istisna sahələr üzrə yoxlamalar qalır. Bu səbəbdən HR və uçot intizamını boşaltmaq ən bahalı səhvdir.
Mənim tövsiyəm (2026–2027 dövrü üçün “sakit” risk planı):
- Əmək müqavilələri, əmrlər, iş vaxtının uçotu, məzuniyyət qrafiki – səliqəli və tam saxlanılsın.
- Əməkhaqqı hesablanması (net-gross, tutmalar, sosial ödənişlər) – aylıq daxili yoxlama (self-audit) edin.
- Vergi və gömrük xəttində sənəd zəncirini (müqavilə-qaimə-ödəniş-mədaxil) qırmayın.
- Qida/dərman, yanğın, tikinti, təhlükəli obyektlər kimi riskli sahələrdə təlimat və aktlar “kağız üçün” yox, real tətbiq üçün olsun.
- Hər hansı qurum yoxlama üçün müraciət edirsə, əsaslandırmanı və istinad maddəsini tələb edin; istisna deyilsə, hüquqi mövqeyi vaxtında yazılılaşdırın.
Son söz:
Moratorium biznesi “yoxlamadan” qoruyur, amma qanun pozuntusundan yox. Mən bu uzadılmanı sağlam siqnal hesab edirəm: dövlət “risk əsaslı nəzarət”ə keçir, biznes isə “öz-özünü idarəetmə”ni gücləndirməlidir. Qazan-qazan modeli ancaq belə işləyir 🤝
Məmmədov Tural
Maliyyə direktoru / mühasibat və vergi üzrə praktik ekspert