6 aprel 2026
Normativ yenilənmə
Partner Group analizi
Vergi bəyannamələri, normativ sənədlər və onların tərtib qaydaları üzrə 2026-cı il yenilənməsi artıq rəsmiləşib. Dövlət Vergi Xidməti Vergi Məcəlləsində 2025-ci ildə edilmiş dəyişikliklərə uyğun olaraq bir sıra bəyannamə formalarını və əlavələrini yeni redaksiyada təsdiqləyib. Praktik baxımdan bu qərar mühasibatlıq bölmələri, vergi məsləhətçiləri, sahibkarlar və korporativ maliyyə komandaları üçün yalnız sənəd yenilənməsi deyil, həm də hesabat prosesinin daxili şablonlar, yoxlama siyahıları və təqdimetmə ardıcıllığı üzrə yenidən uyğunlaşdırılması deməkdir.
Təsdiq edilən sənədlərin mahiyyəti
Yenilənmə yalnız bir və ya iki vergi növünü əhatə etmir. Təsdiqlənmiş yeni redaksiyalar ƏDV, aksiz, yol vergisi, mədən vergisi, ödəmə mənbəyində tutulan vergi, sadələşdirilmiş vergi, mənfəət vergisi, gəlir vergisi, xüsusi notariuslar və xüsusi icra məmurları üzrə bəyannamələri, eləcə də bir sıra əlavələri və doldurulma qaydalarını əhatə edir. Bu isə onu göstərir ki, dəyişiklik sistemli xarakter daşıyır və yanaşma ayrı-ayrı sənədlər üzrə deyil, bütöv hesabat ekosistemi üzrə qurulmalıdır.
- ƏDV bəyannaməsi və onun 2, 3, 4 və 5 nömrəli əlavələri
- Aksiz bəyannaməsi və onun 2 və 3 nömrəli əlavələri
- Yol vergisi və mədən vergisi bəyannamələri
- Ödəmə mənbəyində tutulan vergi bəyannaməsi
- Sadələşdirilmiş vergi, mənfəət vergisi və gəlir vergisi bəyannamələri
- Mənfəət vergisinə 5 nömrəli əlavə və gəlir vergisinə 3 nömrəli əlavə
- Xüsusi notariusların və xüsusi icra məmurlarının gəlir vergisi bəyannaməsi
- Torpaq vergisi və əmlak vergisinə 1 nömrəli əlavə
Əvvəl nə idi, indi nə dəyişdi?
Əvvəlki dövrdə vergi ödəyiciləri və mühasiblər işlədikləri sənədlərin mövcud versiyalarına əsaslanırdılar. İndi isə Vergi Məcəlləsində edilmiş dəyişikliklərə uyğunlaşdırılmış yeni redaksiyalar təsdiqlənib. Burada əsas məsələ yalnız sənədin adı deyil, formanın məntiqi, əlavə strukturu, məlumatların təqdimetmə ardıcıllığı və doldurulma qaydasının hüquqi uyğunluğudur.
Başqa sözlə, köhnə formatda saxlanılmış daxili blanklar, Excel faylları, ERP çıxış şablonları və əvvəlki hesabat dövründən qalmış “working file” nümunələri yenidən yoxlanılmalıdır. Çünki hüquqi dəyişiklik formanın məzmununda əksini tapıbsa, texniki təqdimetmə də ona uyğun olmalıdır.
Praktik təsir: kim nə etməlidir?
Sahibkar üçün
Əgər hesabatlar kənar mühasib və ya konsaltinq şirkəti tərəfindən hazırlanırsa, istifadə olunan blankların və hesabat axınının yeni formaya uyğunluğu barədə təsdiq alınmalıdır.
Mühasib üçün
Bəyannamə xəritələri, əlavə iş vərəqləri, hesab kodlarına bağlanan daxili cədvəllər və əvvəlcədən hazırlanmış məlumat toplama formaları yenilənməlidir.
HR və payroll komandası üçün
Gəlir vergisi və ödəmə mənbəyində tutulan vergi ilə bağlı hesabatlarda istifadə olunan daxili məlumat mənbələri və yoxlama addımları yenidən nəzərdən keçirilməlidir.
Maliyyə direktoru və rəhbərlik üçün
Risk burada cərimədən əvvəl başlayır: yanlış forma seçimi və ya köhnə şablon əsasında hazırlanmış hesabat təqdimetmə keyfiyyətini zəiflədir, daxili nəzarəti pozur və sonradan izahat yükünü artırır.
Risk və məhdudiyyət bloku
Yeni redaksiya təsdiq edildiyi halda köhnə işçi fayllarla işləmək aşağıdakı riskləri yarada bilər:
- əlavələrin düzgün seçilməməsi;
- məlumatların yeni struktur üzrə düzgün yığılmaması;
- daxili yoxlama ilə təqdim olunan forma arasında uyğunsuzluq;
- mühasib dəyişdikdə və ya audit başladıqda izah yükünün artması;
- təqdimetmə prosesində texniki və məzmun baxımından əlavə vaxt itkisi.
Praktiki nümunə
Məsələn, bir şirkət eyni hesabat dövründə həm ƏDV bəyannaməsi, həm də ödəmə mənbəyində tutulan vergi bəyannaməsi təqdim edirsə, əvvəlki ildən saxlanmış daxili iş faylları ilə işləmək kifayət etmir. Yeni redaksiyada əlavələrin və doldurulma qaydasının dəyişməsi o deməkdir ki, məlumat toplama cədvəli ilə təqdim ediləcək rəsmi forma arasında uyğunluq ayrıca yoxlanmalıdır.
Nəzərə alınan yanaşma
Yeni forma yüklənir, daxili cədvəl sütunları uyğunlaşdırılır, əlavə tələbləri əvvəlcədən yoxlanılır.
Nəzərə alınmayan yanaşma
Köhnə blank saxlanılır, yalnız rəqəmlər yenilənir, lakin forma məntiqi və əlavə uyğunluğu təkrar yoxlanılmır.
Yoxlama siyahısı
✓ İstifadə etdiyiniz bütün bəyannamə şablonlarını 2026 versiyası ilə tutuşdurun
✓ Əlavə tələb olunan sahələri ayrıca siyahıya alın
✓ Mühasibat proqramı və ya Excel iş fayllarınızın çıxış məntiqini yenidən yoxlayın
✓ Hesabatı təqdim edən əməkdaş üçün yenilənmiş daxili təlimat hazırlayın
✓ Son təqdimetmədən əvvəl rəsmi mənbədən forma və qaydanı bir daha açıb müqayisə edin
Partner Group qeydi
Buradakı əsas məsələ formaların sadəcə yenilənməsi deyil. Əsas məsələ ondan ibarətdir ki, 2026-cı ildə vergi hesabatlarının hazırlanması artıq köhnə iş axını ilə avtomatik davam etdirilə bilməz. Yeni redaksiyada təsdiq edilmiş sənədlər vergi uçotunda uyğunluq intizamını ön plana çıxarır.
Praktik yanaşma aydındır: rəsmi formaları yenidən yükləmək, daxili iş fayllarını uyğunlaşdırmaq, məsul şəxslər üçün qısa yoxlama mexanizmi qurmaq və növbəti təqdimetməyə qədər bütün sənəd axınını yeni qaydalarla sinxronlaşdırmaq lazımdır.
