2026-cı il yanvarın 1-dən sadələşdirilmiş vergi ödəyiciləri üçün tətbiq edilən dəyişikliklər əsasən POS-terminal vasitəsilə qəbul olunan nağdsız ödənişlər, ictimai iaşə fəaliyyəti, əhaliyə xidmət əməliyyatları, pərakəndə ticarət və ƏDV qeydiyyat limiti ilə bağlıdır. Yeni mexanizm sahibkar üçün yalnız vergi dərəcəsini deyil, həm də sadələşdirilmiş vergi rejimində qalmaq imkanını praktiki olaraq dəyişir.

Partner Group-un qiymətləndirməsinə görə, dəyişikliklərin əsas mahiyyəti sadədir: nağdsız və fiskal qaydada izlənilə bilən dövriyyə stimullaşdırılır, nağd dövriyyə isə əvvəlki vergi yükünü saxlayır. Bu səbəbdən sahibkarın kassa, POS-terminal və bəyannamə məlumatları arasında uyğunsuzluq olmamalıdır.

Əvvəlki yanaşma ilə yeni yanaşma arasındakı əsas fərq

2025-ci ilin sonunadək 8% dərəcə ilə sadələşdirilmiş vergi ödəyən ictimai iaşə və aidiyyəti xidmət sahələrində ödəniş forması vergi dərəcəsini dəyişmirdi. 2026-cı ildən isə uyğun POS-terminal dövriyyəsi üzrə 6%, nağd dövriyyə üzrə 8% tətbiq edilir. Bu o deməkdir ki, eyni dövriyyəyə malik iki sahibkarın vergi yükü ödəniş strukturundan asılı olaraq fərqli ola bilər.

Hüquqi mexanizm necə işləyir?

Vergi Məcəlləsinin 218.1-ci maddəsi sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olmaq hüququnun ümumi çərçivəsini müəyyən edir. 218.1-1-ci maddəyə əsasən, pərakəndə ticarət və vergi orqanında uçotda olmayan fiziki şəxslərə göstərilən xidmətlər üzrə POS-terminal vasitəsilə qəbul edilən ödənişlər limit hesablanarkən 0,5 əmsalla nəzərə alınır.

Sadələşdirilmiş verginin dərəcələri üzrə əsas yanaşma isə Vergi Məcəlləsinin 220-ci maddəsi çərçivəsində tətbiq edilir. Bu dəyişiklikdə əsas məqsəd nağdsız dövriyyənin rəsmi uçotunu artırmaq və fiskal məlumatların şəffaflığını təmin etməkdir.

Praktiki nümunə 1 — 6% və 8% dərəcələrinin hesablanması

Tutaq ki, ictimai iaşə fəaliyyəti göstərən “A” MMC-nin 2026-cı ilin II rübü üzrə ümumi dövriyyəsi 118.500 manat olub. Bunun 91.400 manatı NKA-ya inteqrasiya olunmuş POS-terminal vasitəsilə, 27.100 manatı isə nağd qaydada qəbul edilib.

Əgər bütün dövriyyə əvvəlki qaydada 8% ilə vergiyə cəlb olunsaydı, vergi 9.480 manat olardı. Yeni mexanizm üzrə vergi 7.652 manat təşkil edir. Praktiki qənaət: 1.828 manat.

Praktiki nümunə 2 — 0,5 əmsal limit hesablamasına necə təsir edir?

Tutaq ki, pərakəndə ticarət fəaliyyəti göstərən “B” MMC-nin ardıcıl 12 aylıq dövr üzrə ümumi dövriyyəsi 238.000 manat olub. Bunun 172.000 manatı POS-terminal vasitəsilə nağdsız, 66.000 manatı isə nağd qaydada qəbul edilib.

Bu halda faktiki dövriyyə 238.000 manat olsa da, ƏDV məqsədləri üçün limit hesablamasında nəzərə alınan dövriyyə 152.000 manat kimi formalaşır. Nəticədə sahibkar sadələşdirilmiş vergi rejimində qalmaq imkanını qoruyur. Lakin bu əmsal ödəniləcək sadələşdirilmiş verginin məbləğini azaltmır; vergi hesablaması faktiki vergi tutulan dövriyyə əsasında aparılır.

Vacib fərq: nəzərə alınan və alınmayan hallar

Nəzərə alınan hal: fiziki şəxs mağazadan məhsul alır və ödənişi NKA-ya inteqrasiya edilmiş POS-terminal vasitəsilə edir. Bu dövriyyənin 50%-i limit hesablamasında nəzərə alınır.

Nəzərə alınmayan hal: hüquqi şəxs və ya VÖEN-li fərdi sahibkar xidmətə görə ödənişi POS-terminal vasitəsilə etsə belə, əməliyyat əhaliyə xidmət və ya pərakəndə satış çərçivəsinə düşmürsə, 0,5 əmsal tətbiqi risklidir.

Sahibkar və mühasib üçün yoxlama siyahısı

Risklər

• Yanlış dərəcə riski: POS dövriyyəsi inteqrasiya olunmamış sistemlə qəbul edildikdə 6% tətbiqi mübahisə yarada bilər.
• Limitin səhv hesablanması: 0,5 əmsal bütün satışlara deyil, yalnız qanunla nəzərdə tutulan POS dövriyyəsinə aiddir.
• ƏDV qeydiyyatı riski: limit səhv azaldıldıqda sahibkar gecikmiş ƏDV qeydiyyatı, əlavə vergi və maliyyə sanksiyası ilə üzləşə bilər.
• Bəyannamə uyğunsuzluğu: bank çıxarışı, POS hesabatı, NKA məlumatı və bəyannamə arasında fərq kameral uyğunsuzluq yarada bilər.
• Sənədləşmə riski: RRN və fiskal məlumatlar ötürülmədikdə güzəştin tətbiqi vergi orqanı tərəfindən qəbul edilməyə bilər.

Partner Group yekun qeydi

Sadələşdirilmiş vergi üzrə 2026 dəyişiklikləri sahibkara yalnız vergi qənaəti imkanı vermir, həm də uçot intizamını daha vacib edir. POS-terminal dövriyyəsinin düzgün ayrılması, NKA inteqrasiyası və limit hesablamasının ayrıca aparılması artıq sadələşdirilmiş rejimdə qalmaq üçün əsas nəzarət nöqtələrindən biridir.

Praktik yanaşma belə olmalıdır: nağdsız dövriyyəni artırmaq, POS və kassa inteqrasiyasını yoxlamaq, 0,5 əmsalı yalnız limit üçün tətbiq etmək və rüblük bəyannamədən əvvəl bütün dövriyyə mənbələrini üzləşdirmək.