Vergi izahı Elektron alış aktı Partner Group analizi
Vergi uçotunda olmayan fiziki şəxsdən əsas vəsait alınması, elektron alış aktının tərtibi, gəlirdən çıxılan xərclər və mümkün vergi öhdəlikləri mühasibat uçotu baxımından düzgün sənədləşdirilməlidir.
Hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar bəzən vergi uçotunda olmayan fiziki şəxslərdən əsas vəsait, avadanlıq, inventar və digər maddi əmlak almaq zərurəti ilə qarşılaşırlar. Bu halda əsas məsələ yalnız ödənişin aparılması deyil, alışın elektron alış aktı ilə rəsmiləşdirilməsi, sənədin hüquqi qüvvəsi, xərcə aid edilmə limiti və satıcı fiziki şəxsin gəlir vergisi statusudur.
Qısa cavab
Bəli, mümkündür
Vergi uçotunda olmayan fiziki şəxsdən mal və əsas vəsait alınarkən elektron alış aktı tərtib edilə bilər.
Müddət
5 gün ərzində
Elektron alış aktı malların alışı tarixindən 5 gün müddətində tərtib edilməlidir.
Vacib şərt
Çap və imza
Elektron alış aktı çap edilərək fiziki şəxs tərəfindən imzalandıqda alış sənədi kimi qəbul olunur.
Elektron alış aktı necə tərtib olunur?
Vergi Məcəlləsinin 71-2.1-ci maddəsinə əsasən, vergi orqanında uçotda olmayan şəxslərdən mallar alındıqda alınmış mallara görə alış aktı tərtib edilir və bu əməliyyat malların alışı tarixindən 5 gün müddətində elektron formada rəsmiləşdirilir.
Vergi ödəyicisi tərəfindən tərtib edilmiş elektron alış aktı çap olunmalı və vergi uçotunda olmayan fiziki şəxs tərəfindən imzalanmalıdır. Bu şərt yerinə yetirildikdə həmin sənəd malların alışını təsdiq edən sənəd hesab olunur və əlavə olaraq kağız daşıyıcıda ayrıca alış aktı tərtib edilməsinə ehtiyac qalmır.
Əsas vəsait alınarkən sənədləşmə ardıcıllığı
1. Satıcının statusu yoxlanılır
Fiziki şəxsin vergi uçotunda olub-olmaması və əməliyyatın sahibkarlıq fəaliyyəti ilə bağlılığı qiymətləndirilir.
2. Əmlakın xarakteri müəyyən edilir
Alınan aktivin daşınar əsas vəsait, daşınmaz əmlak, nəqliyyat vasitəsi və ya digər mal olması ayrılır.
3. Elektron alış aktı hazırlanır
Aktda satıcı, alıcı, əmlakın adı, miqdarı, dəyəri və alış tarixi düzgün göstərilməlidir.
4. Akt çap və imza edilir
Fiziki şəxsin imzası sənədin alış faktını təsdiq edən əsas elementlərdən biridir.
Satıcı fiziki şəxsin gəlir vergisi üzrə vəziyyəti
Vergi Məcəlləsinin 102.1.7-ci maddəsinə əsasən, ümumi qayda olaraq daşınan maddi əmlakın təqdim edilməsindən əldə edilən gəlir gəlir vergisindən azad edilir. Lakin bu azadolma bütün hallara tətbiq edilmir.
Qiymətli daşlar və metallar, onların məmulatları, incəsənət əsərləri, əntiq əşyalar, vergi ödəyicisinin sahibkarlıq fəaliyyətində istifadə edilən və ya istifadə edilmiş əmlak, həmçinin “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Qanunun 3.5-ci maddəsində göstərilən malların vergi ödəyicilərinə təqdim edilməsi bu azadolmanın xaricində qiymətləndirilə bilər.
Xərcə aid edilmə üzrə əsas risk
Vergi Məcəlləsinin 109.8-ci maddəsi alış aktı əsasında vergi uçotunda olmayan fiziki şəxslərdən alınan mallar üzrə gəlirdən çıxılan xərclərə müəyyən məhdudiyyət tətbiq edir. Bu məhdudiyyət hər il üçün gəlirlərin və xərclərin ən yüksəyinin hər bir hal üzrə 2 faizi həddində nəzərdə tutulur.
Lakin həmin maddədə daşınmaz əmlak, avtomobil nəqliyyatı vasitələri və daşınar əsas vəsaitlər bu ümumi 2 faizlik məhdudiyyətin tətbiq sahəsindən istisna kimi göstərilir. Bu səbəbdən əsas vəsait alışı zamanı aktivin düzgün təsnifatı xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Praktiki nümunə
Nəzərə alınan hal
Müəssisə vergi uçotunda olmayan fiziki şəxsdən istehsalatda istifadə ediləcək avadanlığı 18.600 manat məbləğində alır. Alış tarixi üzrə elektron alış aktı tərtib edilir, çap olunur və satıcı tərəfindən imzalanır. Aktiv əsas vəsait kimi uçota alınır və amortizasiya mexanizmi ilə xərcə aid edilir.
Nəzərə alınmayan hal
Eyni alış üzrə elektron akt tərtib edilsə də, sənəd çap edilmir və fiziki şəxsin imzası alınmır. Bu halda sənədin alış faktını təsdiqetmə gücü zəifləyir və kameral yoxlama zamanı xərcin əsaslandırılması üzrə risk yarana bilər.
Vergi ödəyicisi üçün praktik nəticə
Vergi uçotunda olmayan fiziki şəxsdən əsas vəsait alınması mümkündür, lakin bu əməliyyat sadə alqı-satqı kimi deyil, vergi və mühasibat uçotu baxımından tam sənədləşdirilmiş əməliyyat kimi aparılmalıdır.
Müəssisə alış aktını vaxtında tərtib etməli, fiziki şəxsin imzasını almalı, ödəniş sənədlərini saxlamalı, aktivin əsas vəsait kimi uçota alınmasını əsaslandırmalı və gələcəkdə həmin aktiv üzrə amortizasiya, balans dəyəri və mümkün satış nəticələrini izləməlidir.
Yoxlama siyahısı
✓ Fiziki şəxsin vergi uçotunda olmadığı təsdiqlənibmi?
✓ Alınan əmlakın əsas vəsait kimi tanınma meyarları mövcuddurmu?
✓ Elektron alış aktı 5 gün müddətində tərtib edilibmi?
✓ Akt çap olunub və fiziki şəxs tərəfindən imzalanıbmı?
✓ Ödəniş sənədi, təhvil-təslim və daxili uçot sənədləri saxlanılıbmı?
✓ Aktiv üzrə amortizasiya və gələcək vergi təsiri ayrıca izlənilirmi?
Partner Group yekun qeydi
Bu tip əməliyyatlarda əsas risk elektron alış aktının mövcud olmaması deyil, onun tam hüquqi qüvvəyə malik sənəd kimi rəsmiləşdirilməməsidir. Alış aktı vaxtında tərtib edilməli, çap və imza mərhələsi tamamlanmalı, əsas vəsaitin uçota alınması isə mühasibat sənədləri ilə dəstəklənməlidir. Əməliyyatın faktiki halları fərqlidirsə, xüsusilə aktiv əvvəllər sahibkarlıq fəaliyyətində istifadə edilibsə və ya xüsusi kateqoriyaya aiddirsə, vergi öhdəliyi ayrıca qiymətləndirilməlidir.
