Daşınmaz əmlakın icarəsindən əldə edilən gəlir fiziki şəxs üçün sahibkarlıq fəaliyyətindən deyil,
qeyri-sahibkarlıq fəaliyyətindən gəlir kimi qiymətləndirilir. Bu səbəbdən belə gəlir üzrə
məcburi dövlət sosial sığorta haqqı və icbari tibbi sığorta haqqı hesablanmır. Lakin bu, icarə gəlirinin ümumiyyətlə vergidən azad olması demək deyil: gəlir vergisi öhdəliyi ayrıca qaydada qiymətləndirilməlidir.

Vergi Məcəlləsinin 99.3-cü maddəsinin məntiqinə əsasən, fiziki şəxs tərəfindən özünə məxsus əmlakın icarəyə verilməsindən əldə edilən gəlir sahibkarlıq fəaliyyəti üzrə gəlir deyil. Bu gəlir ayrıca kateqoriya kimi qeyri-sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə edilən gəlir hesab edilir.

Nəticə etibarilə, həmin gəlir sosial sığorta sistemində sahibkarlıq gəliri kimi, tibbi sığorta sistemində isə fərdi sahibkar fəaliyyəti kimi qiymətləndirilmir. Bu fərq praktikada vacibdir: icarə gəliri üzrə vergi öhdəliyi yarana bilər, amma bu gəlir avtomatik olaraq MDSS və İTS öhdəliyi yaratmır.

Əmlakını icarəyə verən fiziki şəxsin əsas öhdəliyi sosial sığorta və tibbi sığorta deyil, gəlir vergisi üzrə düzgün vergitutma mexanizmini müəyyən etməkdir. Əgər icarə haqqını vergi ödəyicisi olan hüquqi şəxs və ya fərdi sahibkar ödəyirsə, praktikada 14% vergi ödəmə mənbəyində tutulmalı olur.

Əgər icarə haqqını vergi ödəyicisi kimi uçotda olmayan fiziki şəxs ödəyirsə, bu halda icarəyə verən fiziki şəxsin vergi uçotu, illik gəlir vergisi bəyannaməsi və ödəniş müddəti ayrıca yoxlanılmalıdır. Bu hissədə əsas risk sosial ödəniş deyil, gəlir vergisinin vaxtında və düzgün bəyan edilməməsidir.

Fiziki şəxs özünə məxsus qeyri-yaşayış sahəsini aylıq 1 850 manat icarəyə verir. İllik icarə gəliri 22 200 manat təşkil edir.

Nəzərə alınan hissə: icarə gəliri üzrə 14% gəlir vergisi.
Nəzərə alınmayan hissə: bu gəlir üzrə MDSS və İTS hesablanması.

• Yanlış sosial ödəniş hesablanması: icarə gəlirinə MDSS və ya İTS tətbiq edilməsi artıq ödəniş və uyğunsuz uçot yarada bilər.
• Gəlir vergisinin unudulması: sosial ödəniş yaranmaması gəlir vergisi öhdəliyini ləğv etmir.
• Ödəmə mənbəyində vergi mexanizminin səhv tətbiqi: icarə haqqını ödəyən şəxsin vergi statusu yoxlanılmadan hesablaşma aparılması sonradan kameral uyğunsuzluq yarada bilər.
• Sahibkarlıq fəaliyyəti ilə qarışdırma riski: əmlakın icarəsi əlavə xidmət paketi, kommersiya idarəetməsi və sistemli biznes modeli ilə birlikdə aparılırsa, əməliyyatın mahiyyəti ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Fiziki şəxsin özünə məxsus daşınmaz əmlakı icarəyə verməsi üzrə əsas nəticə ondan ibarətdir ki, bu gəlirə görə MDSS və İTS hesablanmır. Lakin icarə gəliri vergidən kənar gəlir deyil. Müqavilə tərəflərinin statusu, ödəmə mənbəyində vergi tutulması və illik bəyannamə öhdəliyi hər bir əməliyyat üzrə ayrıca qiymətləndirilməlidir.