14 May 2026
Vergi güzəşti
Partner Group analizi
Əlilliyi olan valideynə qulluq edən işçi, əgər Vergi Məcəlləsində nəzərdə tutulan şərtlərə cavab verirsə, muzdlu işdən əldə etdiyi aylıq gəlir üzrə 200 manat məbləğində gəlir vergisi güzəştindən istifadə edə bilər. Bundan əlavə, həmin şəxsə dövlət tərəfindən ödənilən qulluq müavinəti, əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət istisna olmaqla, gəlir vergisindən azad olunan ödənişlər sırasına daxildir.
Güzəşt məbləği
200 manat
Vergi tutulmalı aylıq muzdlu iş gəliri bu məbləğ qədər azaldılır.
Qulluq müavinəti
vergidən azaddır
Dövlət müavinətləri gəlir vergisinə cəlb edilmir.
Əsas şərt
birlikdə yaşamaq
Qulluq edən şəxs güzəşt hüququnu sənədlərlə təsdiq etməlidir.
Vergi Məcəlləsinin 102.3-cü maddəsinə görə, orqanizmin funksiyalarının 81–100 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş şəxsə baxan və onunla birlikdə yaşayan ailə üzvlərindən biri öz istəyi ilə bu güzəştdən istifadə edə bilər. Bu dairəyə valideynlər, övladlığa götürən şəxslər, ər və ya arvad, himayəçi və qəyyum daxildir.
Güzəşt mexanizmi belə işləyir: işçinin aylıq əməkhaqqısından gəlir vergisi hesablanarkən əvvəlcə onun vergi tutulmalı gəliri müəyyən edilir, sonra həmin gəlir 200 manat azaldılır və vergi yalnız qalan hissəyə tətbiq olunur. Yəni bu güzəşt birbaşa ödənilən əlavə pul deyil, gəlir vergisinin hesablanma bazasını azaldan hüquqi mexanizmdir.
Praktik nəticə: məktəbdə işləyən müəllim anasına daimi qulluq edirsə, anasının əlillik vəziyyəti Vergi Məcəlləsində göstərilən həddə uyğun gəlirsə və müəllim həmin şəxslə birlikdə yaşayırsa, müəllimin muzdlu işdən aylıq vergi tutulmalı gəliri 200 manat azaldıla bilər.
Burada əsas məqam ondan ibarətdir ki, güzəşt avtomatik tətbiq edilməməlidir. İşçi bu hüququndan istifadə etmək istəyirsə, işəgötürənə müvafiq təsdiqedici sənədləri təqdim etməlidir. Əks halda mühasibatlıq əməkhaqqıdan vergini ümumi qayda ilə hesablaya bilər.
Nəzərə alınan məbləğ
Müəllimin əməkhaqqısı üzrə gəlir vergisi hesablanarkən 200 manatlıq güzəşt vergi tutulmalı gəlirdən çıxılır. Bu, işçinin əməkhaqqısından daha az gəlir vergisi tutulması ilə nəticələnir.
Nəzərə alınmayan məbləğ
Anaya qulluğa görə alınan dövlət müavinəti əməkhaqqı kimi qiymətləndirilmir və gəlir vergisinə cəlb edilmir. Bu məbləğ güzəşt bazasına əlavə edilərək vergitutmaya salınmamalıdır.
Praktiki nümunə
Tutaq ki, müəllimin aylıq vergi tutulmalı əmək gəliri 720 manat təşkil edir. Əgər onun güzəşt hüququ sənədlərlə təsdiqlənibsə, gəlir vergisinin hesablanması üçün baza 720 manat deyil, 520 manat qəbul edilir.
Əlavə olaraq müəllimə qulluğa görə 110 manat dövlət müavinəti ödənilirsə, bu məbləğ əmək gəlirinə qatılmır və gəlir vergisinə cəlb olunmur.
Nəticə: güzəşt əməkhaqqı üzrə vergi bazasını azaldır, dövlət müavinəti isə ayrıca vergidən azad gəlir kimi qiymətləndirilir. Bu iki anlayış qarışdırılmamalıdır.
İşəgötürən və mühasibatlıq üçün yoxlama siyahısı
1. Əlillik sənədi
Şəxsin əlillik vəziyyəti və funksional pozuntu faizi təsdiq edilməlidir.
2. Birlikdə yaşama faktı
Güzəşt üçün qulluq edən şəxsin əlilliyi olan şəxslə birlikdə yaşaması mühüm şərtdir.
3. İşçinin müraciəti
Güzəşt işçinin öz istəyi və təqdim etdiyi sənədlər əsasında tətbiq edilməlidir.
4. Düzgün əməkhaqqı hesablaması
200 manatlıq azalma yalnız vergi tutulmalı muzdlu iş gəlirinə tətbiq olunmalıdır.
Vacib qeyd: güzəşt hüququ olan şəxsin aldığı qulluq müavinəti ilə əməkhaqqına tətbiq olunan 200 manatlıq vergi güzəşti ayrı-ayrı hüquqi nəticələr yaradır. Müavinət gəlir vergisindən azaddır, 200 manatlıq güzəşt isə əməkhaqqı üzrə vergi bazasını azaldır. Mühasibat uçotunda bu fərq səhv salınarsa, əməkhaqqı hesablamasında artıq və ya əskik vergi tutulması riski yarana bilər.
Partner Group qeydi
Vergi güzəştlərinin tətbiqində əsas risk güzəştin mövcudluğunu bilmək deyil, onun hansı sənəd və hansı gəlir növü üzrə tətbiq edilməsini düzgün müəyyən etməkdir. Əlilliyi olan şəxsə qulluq edən işçilərlə bağlı hallarda işəgötürən həm sosial həssaslığı, həm də vergi qanunvericiliyinin tələblərini eyni anda nəzərə almalıdır. Düzgün sənədləşmə olduqda 200 manatlıq güzəşt işçinin əməkhaqqı üzrə vergi yükünü azaldır və hesablamanı qanuni əsasda optimallaşdırır.
Əsas: Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 102.1.4-cü və 102.3-cü maddələri.
