Vergi güzəşti tətbiq edilərkən birinci növbədə hansı maddəyə əsaslanıldığı müəyyən edilməlidir. Praktikada iki fərqli mexanizm qarışdırılır: VM 102.1.30 üzrə ümumi mikro sahibkar güzəşti və VM 102.1.30-1 üzrə xüsusi fəaliyyət növləri üçün 45.000 manatadək gəlir güzəşti.

Bu fərq düzgün müəyyən edilmədikdə bəyannamədə güzəşt əsassız tətbiq edilə, sonradan kameral uyğunsuzluq, əlavə vergi hesablanması, faiz və izahat tələbi yarana bilər.

Ümumi mikro sahibkar güzəşti üzrə 3 nəfər tələbi işçilərin sadəcə ilin hansısa ayında mövcud olması ilə deyil, müvafiq hesabat ili üzrə orta aylıq işçi sayı ilə ölçülür. Əgər sahibkar ilboyu fəaliyyət göstəribsə, aylıq işçi sayları toplanaraq 12-yə bölünür. Əgər fəaliyyət il ərzində başlanılıb, dayandırılıb və ya xitam verilibsə, hesablama faktiki fəaliyyət göstərilən aylar üzrə aparılır.

“6202202 – Optimal qərarların seçilməsi məsələləri üzrə məsləhətlər” kodu üzrə göstərilən xidmət Vergi Məcəlləsinin 102.1.30-1-ci maddəsində ayrıca sadalanan fəaliyyət növlərinə aid edilmədikdə, həmin fəaliyyət üzrə 75%-lik güzəşt tətbiq olunmur. Burada gəlirin 45.000 manatdan az olması və xidmətin əvvəlki işəgötürənə göstərilməməsi nəticəni dəyişmir.

Bu halda güzəşt hüququ yalnız başqa əsasla — məsələn, VM 102.1.30 üzrə ümumi mikro sahibkar güzəşti kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin həmin mexanizmdə artıq 3 nəfər orta aylıq muzdlu işçi və məcburi dövlət sosial sığorta haqları üzrə borcun olmaması şərti ayrıca yoxlanılır.

Əsas risk fəaliyyət adının və müqavilə predmetinin düzgün təsnif edilməməsidir. “Məsləhət xidməti” ifadəsinin işlədilməsi təkbaşına həmin xidməti hüquq, sərbəst auditor, mühasibat və maliyyə sahəsi üzrə məsləhət xidməti etmir. Vergi orqanı xidmətin real mahiyyətini müqavilə, e-qaimə, akt, ödəniş təyinatı və görülmüş işin nəticəsi üzrə qiymətləndirə bilər.

Digər risk 3 nəfər işçi tələbinin yanlış maddəyə tətbiq edilməsidir. 102.1.30-1 üzrə 3 işçi tələb edilmədiyi halda, fəaliyyət siyahıya uyğun deyilsə, sahibkar “3 işçi tələb olunmur” arqumenti ilə güzəştdən istifadə edə bilməz. Əvvəlcə fəaliyyətin maddəyə uyğunluğu, sonra digər məhdudiyyətlər yoxlanılmalıdır.

75%-lik vergi güzəşti tətbiq edilərkən əsas sual “gəlirim 45.000 manatdan azdırmı?” deyil. Əsas sual budur: fəaliyyət Vergi Məcəlləsinin hansı maddəsinə düşür və həmin maddənin şərtləri tam ödənilirmi?

VM 102.1.30-1 üzrə xüsusi fəaliyyət siyahısına daxil olan və 45.000 manatadək gəlir əldə edən fiziki şəxslər üçün 3 nəfər işçi tələbi yoxdur. Lakin fəaliyyət həmin siyahıya daxil deyilsə və güzəşt ümumi mikro sahibkar mexanizmi üzrə qiymətləndirilirsə, VM 102.1.30 üzrə 3 nəfər orta aylıq muzdlu işçi və sosial sığorta borcunun olmaması şərti ayrıca yoxlanılmalıdır.