Balıq məhsullarının satışında ƏDV artıq ticarət əlavəsindən hesablanacaq

24 May 2026

MƏQALƏ
19 May 2026
Partner Group analizi

2026-cı ildən balıq və balıq məhsullarının satışı üzrə ƏDV hesablanması sahibkarlar, mühasiblər və topdan-pərakəndə satış subyektləri üçün ayrıca vergi planlaması tələb edən mövzuya çevrilib. Partner Group olaraq bu dəyişikliyi yalnız güzəşt kimi deyil, həm də düzgün sənədləşmə və məhsul təsnifatı məsələsi kimi qiymətləndiririk. Burada əsas sual sadədir: balıq məhsulu hansı halda kənd təsərrüfatı məhsulu kimi qəbul edilir və ƏDV hansı məbləğdən hesablanmalıdır?

Qısa xülasə

Balıqçılıq fəaliyyəti üzrə müəyyən məhsullar artıq kənd təsərrüfatı fəaliyyəti çərçivəsində qiymətləndirilir. Bu yanaşma istehsalçıların öz məhsullarını satdığı hallarda ƏDV azadolmasına yol açır.

Praktik nəticə

Satış subyekti balığı istehsal edirsə, bir qayda; alıb-satırsa, başqa qayda tətbiq olunur. Ən ciddi fərq isə ƏDV bazasındadır: bəzi hallarda ƏDV bütün satış qiymətindən deyil, yalnız ticarət əlavəsindən hesablanır.

Dəyişikliyin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, balıqçılıq fəaliyyəti, balıq kürüsünün istehsalı və emal əməliyyatlarına məruz qalan balıq məhsulları istisna olmaqla, kənd təsərrüfatı fəaliyyəti kimi qəbul edilir. Eyni zamanda, kəsilmə və dondurulma əməliyyatlarına məruz qalan balıq məhsulları da kənd təsərrüfatı məhsullarına bərabər tutulur. Bu, bazarda fəaliyyət göstərən subyektlər üçün ƏDV yükünün düzgün hesablanması baxımından ciddi fərq yaradır.

İstehsalçı üçün yanaşma

Əgər vergi ödəyicisi balıq məhsulunu özü istehsal edir və həmin məhsulu satırsa, bu dövriyyə kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçıları üçün nəzərdə tutulan ƏDV azadolması çərçivəsində qiymətləndirilə bilər. Burada əsas şərt məhsulun sahibkarın öz istehsalı olmasıdır. Sadəcə alıb-satmaq istehsalçı statusu yaratmır.

Satıcı üçün yanaşma

Balıq məhsullarının topdan və pərakəndə satışı zamanı güzəştli mexanizm tətbiq edilə bilər: ƏDV satış qiymətindən deyil, alış qiyməti ilə satış qiyməti arasındakı fərqdən — yəni ticarət əlavəsindən hesablanır. Bu mexanizm satış marjasını düzgün göstərən və sənədləşməni tam aparan vergi ödəyiciləri üçün real maliyyə üstünlüyü yaradır.

Vacib məhdudiyyət

Güzəşt avtomatik tətbiq edilmir. Alış elektron qaimə-faktura, idxal gömrük bəyannaməsi və invoys, yaxud elektron alış aktı ilə rəsmiləşdirilməlidir. Topdan satış elektron qaimə-faktura ilə, pərakəndə satış isə nəzarət-kassa aparatının çeki ilə təsdiqlənməlidir. Sənədləşmə düzgün deyilsə, vergi orqanı ƏDV-ni ticarət əlavəsindən deyil, ümumi dövriyyədən hesablaya bilər.

Praktiki nümunə

Nümunə 1: “Xəzər Balıq Təsərrüfatı” MMC öz istehsalı olan balıq məhsullarını satır. Müəssisənin 2025-ci ildə satış dövriyyəsi 14.500 manat, 2026-cı ildə isə 27.800 manat olub.

2025-ci il üzrə ƏDV: 14.500 × 18% = 2.610 manat
2026-cı il üzrə: öz istehsalı üzrə dövriyyə ƏDV-dən azad hesab edilə bilər.

Nümunə 2: “Dəniz Trade” MMC yerli balıq məhsulunu elektron qaimə-faktura ilə 18.600 manata alır və həmin məhsulu elektron qaimə-faktura ilə 22.400 manata satır.

Ticarət əlavəsi: 22.400 – 18.600 = 3.800 manat
ƏDV: 3.800 × 18% = 684 manat
Əgər alış və ya satış düzgün rəsmiləşdirilməsəydi, ƏDV ümumi satış dövriyyəsindən hesablana bilərdi: 22.400 × 18% = 4.032 manat.

Nəzərə alınan hallar

Öz istehsalı olan balıq məhsullarının satışı, balıqyetişdirmə fəaliyyəti, kəsilmə və dondurulma əməliyyatları, yerli mənşəli məhsullar üzrə düzgün sənədləşdirilmiş topdan və pərakəndə satış güzəştli yanaşmanın tətbiqi üçün əsas yarada bilər.

Nəzərə alınmayan hallar

Balıq kürüsünün istehsalı, emal əməliyyatlarına məruz qalan balıq məhsulları, xarici mənşəli balıq məhsulları üzrə istisna halları və sənədsiz alqı-satqı güzəştli ƏDV mexanizminin tətbiqində risk yaradır. Bu hallarda səhv təsnifat əlavə vergi, faiz və maliyyə sanksiyası ilə nəticələnə bilər.

Mühasib və sahibkar üçün yoxlama siyahısı

✓ Məhsulun mənşəyi və statusu ayrıca müəyyən edilməlidir: öz istehsalı, yerli alış, idxal və ya emal olunmuş məhsul.

✓ 1C və ya uçot proqramında balıq məhsulları üçün ayrıca analitik hesab və məhsul qrupu yaradılmalıdır.

✓ Elektron qaimə, NKA çeki, elektron alış aktı və idxal sənədləri üzrə uyğunluq əvvəlcədən yoxlanılmalıdır.

✓ ƏDV bəyannaməsində ticarət əlavəsi ilə ümumi dövriyyə qarışdırılmamalıdır; əks halda kameral uyğunsuzluq riski yüksəlir.

Partner Group qeydi

Bu dəyişiklik balıq məhsulları ilə işləyən şirkətlər üçün vergi yükünü azaltmaq imkanı yaratsa da, əsas məsələ güzəşti düzgün tətbiq etməkdir. ƏDV-nin ticarət əlavəsindən hesablanması yalnız sənədləşmə zənciri tam olduqda real üstünlük verir. Uçot zəif aparılırsa, güzəşt kağız üzərində qalır, risk isə şirkətin üzərinə yazılır. Vergidə “sonra baxarıq” yanaşması adətən baha başa gəlir — xüsusilə ƏDV-də.

Post Views: 5