Partner Group analizi
Vergi uçotu
26.05.2026
Vergi Məcəlləsinin 109.8-ci maddəsi üzrə alış aktı və nəzarət-kassa aparatının çeki əsasında alınan malların dəyərinin gəlirdən çıxılması zamanı əsas sual 2%-lik limitin necə tətbiq edilməsidir. Partner Group olaraq mövqeyimiz belədir: bu məhdudiyyət hər iki xərc növünün cəminə deyil, hər bir hal üzrə ayrıca tətbiq olunur.
Qısa nəticə
2% limit ayrı-ayrıdır.
Alış aktı üçün ayrıca, NKA çeki üçün ayrıca hesablanır.
Baza məbləğ
Limit vergi ödəyicisinin illik gəlirləri və xərclərindən ən yüksək olan məbləğin 2%-i əsasında müəyyən edilir.
Praktik təsir
Mühasibat uçotunda bu xərclər eyni səbətə yığılmamalıdır; iki ayrı limit izlənməlidir.
Maddənin məntiqi ondan ibarətdir ki, elektron qaimə-faktura olmadan rəsmiləşdirilən müəyyən malların alışında vergi uçotu üçün yuxarı hədd tətbiq edilir. Lakin qanunvericilik bu həddi ümumi formada “alış aktı + NKA çeki” kimi birləşdirmir. Mətndə işlədilən “hər bir hal üzrə 2 faizi” ifadəsi iki ayrıca hüquqi vəziyyət yaradır:
1-ci hal
Vergi ödəyicisi kimi uçotda olmayan fiziki şəxsdən malların alış aktı əsasında alınması.
2-ci hal
Vergi ödəyicisindən malların Vergi Məcəlləsinin 50.8-ci maddəsinə uyğun NKA çeki əsasında alınması.
Partner Group-un praktik izahı
Əgər vergi ödəyicisinin illik gəlirləri və xərclərindən ən yüksək olan məbləğ müəyyən edilirsə, həmin məbləğin 2%-i əvvəlcə alış aktı üzrə xərclərə, ayrıca olaraq isə NKA çeki üzrə xərclərə tətbiq olunur.
Bu o deməkdir ki, vergi ödəyicisi eyni təqvim ili ərzində həm alış aktı ilə, həm də NKA çeki ilə mallar alıb hər biri üzrə ayrıca 2%-lik hədd daxilində həmin xərcləri gəlirdən çıxa bilər. Burada əsas risk limitin səhvən birləşdirilməsi deyil, əksinə, sənədlərin mahiyyətinin düzgün ayrılmamasıdır.
Praktik nümunə
Tutaq ki, müəssisənin il üzrə gəliri 620.000 AZN, gəlirdən çıxılan xərcləri isə 540.000 AZN təşkil edir. Bu halda daha yüksək göstərici gəlir olduğuna görə 2%-lik limit belə hesablanır:
620.000 AZN × 2% = 12.400 AZN
Bu məbləğ hər bir hal üzrə ayrıca limitdir.
| Xərc növü |
Faktiki məbləğ |
Gəlirdən çıxılan hissə |
Gəlirdən çıxılmayan hissə |
| Alış aktı üzrə mallar |
15.800 AZN |
12.400 AZN |
3.400 AZN |
| NKA çeki üzrə mallar |
9.700 AZN |
9.700 AZN |
0 AZN |
| Cəmi |
25.500 AZN |
22.100 AZN |
3.400 AZN |
Nəticə: bu nümunədə müəssisə yalnız 12.400 AZN-lik ümumi limitlə məhdudlaşmır. Alış aktı və NKA çeki ayrı-ayrı hesablandığı üçün gəlirdən çıxılan ümumi məbləğ 22.100 AZN olur.
Nəzərə alınan hallar
- Mal alışının real təsərrüfat əməliyyatı ilə bağlı olması;
- Alış aktının düzgün rəsmiləşdirilməsi;
- NKA çekinin Vergi Məcəlləsinin 50.8-ci maddəsinin tələblərinə cavab verməsi;
- Limitin gəlir və xərclərin ən yüksək göstəricisi əsasında hesablanması;
- Alış aktı və NKA çeki üzrə xərclərin ayrıca analitik uçotda izlənməsi.
Nəzərə alınmayan hallar
- Sadə qəbz və ya mal adı göstərilməyən çek;
- Qanunvericiliyə uyğun olmayan kassa çeki;
- Əməliyyatın mallara deyil, xidmət və ya başqa mahiyyətə aid olması;
- Limitdən artıq məbləğin tam xərc kimi tanınması;
- Alış aktı və NKA xərclərinin qarışıq uçotda saxlanılması.
Mühasiblər üçün yoxlama siyahısı
✓ İllik gəlir və xərc göstəricilərindən ən yüksək olanı müəyyən edin.
✓ 2%-lik həddi həmin baza məbləğə tətbiq edin.
✓ Alış aktı üzrə xərcləri ayrıca hesablayın.
✓ NKA çeki üzrə xərcləri ayrıca hesablayın.
✓ Limitdən artıq hissəni gəlirdən çıxılan xərc kimi tanımayın.
✓ NKA çekində malın adı və digər zəruri rekvizitlərin olmasını yoxlayın.
Vergi riski harada yaranır?
Ən ciddi risk iki istiqamətdə yaranır: birincisi, 2%-lik limitin ümumi cəm kimi səhv tətbiq edilməsi nəticəsində vergi ödəyicisinin qanuni xərc hüququndan az istifadə etməsi; ikincisi isə uyğun olmayan NKA çeki və ya düzgün tərtib edilməmiş alış aktı əsasında xərclərin gəlirdən çıxılmasıdır. Birinci halda artıq vergi yükü yaranır, ikinci halda isə kameral və ya səyyar yoxlama zamanı əlavə vergi hesablanması riski ortaya çıxır.
Yekun mövqe
Vergi Məcəlləsinin 109.8-ci maddəsindəki 2%-lik məhdudiyyət alış aktı və NKA çeki üzrə xərclərə ayrı-ayrılıqda tətbiq edilir. Buna görə də vergi ödəyicisi eyni təqvim ili daxilində hər iki xərc növü üzrə ayrıca 2%-lik hədd daxilində xərcləri gəlirdən çıxmaq hüququna malikdir. Əsas şərt sənədlərin düzgün rəsmiləşdirilməsi, xərcin iqtisadi əsaslı olması və limitlərin analitik uçotda ayrıca izlənməsidir.
Partner Group qeydi
Müəssisələr alış aktı və NKA çeki ilə rəsmiləşən xərcləri ayrıca subhesab və ya analitik kodlarla izləməlidir. Bu yanaşma həm mənfəət vergisi bəyannaməsinin düzgün hazırlanmasına, həm də vergi yoxlaması zamanı xərcin müdafiə olunmasına imkan verir.
