İşə qəbul zamanı tələb olunan sənədlər, işçinin könüllü təqdim etdiyi sənədlər və əməkhaqqından gəlir vergisi üzrə güzəştlər praktikada ən çox qarışdırılan mövzulardandır. Partner Group olaraq yanaşmamız belədir: işəgötürən hər sənədi “ehtiyac var” adı ilə tələb edə bilməz; sənəd yalnız qanunvericilikdə nəzərdə tutulduğu, işin xüsusiyyətinə uyğun olduğu və ya işçinin sosial-əmək hüququnun tətbiqi üçün könüllü təqdim edildiyi halda hüquqi əsas qazanır.

Yeni yanaşmanın praktik mənası nədir?

Yeni norma işəgötürənə “işçidən hər şeyi istəyə bilərəm” hüququ vermir. Əksinə, sərhədi daha aydın çəkir: işçinin əmək və sosial hüquqları ilə bağlı təminat və güzəştlərin tətbiqi üçün əlaqəli sənədlər işçi tərəfindən könüllü təqdim olunur.

Məsələn, işçinin əlilliyi olan uşağı varsa, bu məlumat əlavə məzuniyyət, sosial təminat və gəlir vergisi güzəşti kimi nəticələr yarada bilər. Belə halda sənədin təqdim olunması işçinin xeyrinə hüquqi mexanizmdir. Amma məhkumluq arayışı, narkoloji arayış və ya işin xüsusiyyətinə aid olmayan digər sənədlər güzəşt yaratmırsa, bu sənədlərin “könüllü təqdimat” adı altında dövriyyəyə salınması risklidir.

Vergi güzəşti gec təqdim edilən sənədlərdə necə tətbiq olunur?

Vergi Məcəlləsinin 102-ci maddəsi əməkhaqqından gəlir vergisi üzrə bir sıra güzəştləri müəyyən edir. Xüsusilə daimi qulluq tələb edən əlilliyi olan uşağa və ya orqanizmin funksiyalarının 81–100 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş şəxsə baxan şəxslər üzrə aylıq gəlirin müəyyən məbləğdə azaldılması praktikada mühüm tətbiq sahəsidir.

Əgər işçi güzəşt hüququnu təsdiq edən sənədi əmək müqaviləsi qüvvəyə mindikdən sonra təqdim edirsə, güzəşt hüququ sənədin təqdim edildiyi aydan deyil, qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş halda əmək müqaviləsinin hüquqi qüvvəyə mindiyi tarixdən hesablanır. Bu isə əvvəlki dövrlər üzrə vergi hesablamasına yenidən baxılması və lazım gəldikdə dəqiqləşdirilmiş bəyannamə təqdim edilməsi deməkdir.

Praktiki nümunə

İşçi ilə əmək müqaviləsi 18 fevral 2025-ci il tarixində qüvvəyə minib. İşçi əlilliyi olan övladı ilə bağlı güzəşt hüququnu təsdiq edən sənədi yalnız aprel 2026-cı ildə təqdim edib.

Bu halda işəgötürən sadəcə aprel ayından başlayaraq güzəşt tətbiq etməklə kifayətlənməməlidir. Əgər işçinin hüququ əvvəlki dövrdən mövcud idisə, əmək müqaviləsinin qüvvəyə mindiyi tarixdən sonrakı dövr üzrə hesablamalar yenidən yoxlanılmalı, artıq tutulmuş vergi varsa, qanunvericiliyə uyğun dəqiqləşdirmə aparılmalıdır. Mühasibat üçün bu, “bir arayış gəldi, fayla qoyuldu” məsələsi deyil; burada vergi hesabatı, əməkhaqqı hesablaması və işçiyə münasibətdə borc-yekun təsiri yarana bilər.

Partner Group qeydi

İşə qəbul sənədləri üzrə düzgün sistem qurulmursa, problem adətən bir sənəddən başlamır; problem “hər ehtimala qarşı toplayaq” düşüncəsindən başlayır. İşəgötürənlər üçün daha təhlükəsiz yol sənədləri üç qrupa ayırmaqdır: məcburi sənədlər, işin xüsusiyyətindən doğan sənədlər və işçinin güzəşt hüququ üçün könüllü təqdim etdiyi sənədlər. Bu bölgü şəxsi işlərin, əməkhaqqı hesablamalarının və vergi güzəştlərinin daha təmiz idarə olunmasına imkan verir.