21 May 2026
Əmək qanunvericiliyi
Partner Group analizi
Altıgünlük iş həftəsində gündəlik iş vaxtı işəgötürənlər, HR mütəxəssisləri və mühasiblər üçün əməkhaqqı hesablanması, tabel uçotu və iş qrafikinin düzgün tərtibi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Əmək Məcəlləsinə əsasən, normal iş vaxtı həftəlik və gündəlik limitlər çərçivəsində müəyyən edilməli, işçinin faktiki məşğulluğu həmin hədləri aşmamalıdır.
Həftəlik norma
40 saat
Gündəlik iş vaxtı 7 saatdan artıq ola bilməz.
Həftəlik norma
36 saat
Gündəlik iş vaxtı 6 saatdan artıq ola bilməz.
Həftəlik norma
24 saat
Gündəlik iş vaxtı 4 saatdan artıq ola bilməz.
Əmək qanunvericiliyində tam iş vaxtı işçinin əmək funksiyasını müəyyən edilmiş həftəlik və gündəlik iş saatları ərzində yerinə yetirməsi üçün nəzərdə tutulan müddət kimi qəbul edilir. Ümumi qayda ondan ibarətdir ki, gündəlik normal iş vaxtı 8 saatdan, həftəlik normal iş vaxtı isə 40 saatdan artıq müəyyən edilə bilməz.
Normal iş vaxtında əsas model iki istirahət günü olan beşgünlük iş həftəsidir. Lakin müəssisənin fəaliyyəti, xidmət rejimi, istehsal prosesi və ya işin xarakteri altıgünlük iş həftəsinin tətbiqini tələb edə bilər. Bu halda əsas məsələ təkcə həftəlik normaya əməl etmək deyil, həm də gündəlik iş saatının ayrıca limitini aşmamaqdır.
Praktik məntiq sadədir: altıgünlük iş həftəsi tətbiq edilirsə, iş qrafiki “həftəlik norma dolsun” prinsipi ilə deyil, həm həftəlik, həm də gündəlik limitlər birlikdə nəzərə alınmaqla qurulmalıdır. Yəni 40 saatlıq həftəlik normada hər gün 7 saat işlətmək avtomatik olaraq düzgün hesab edilmir; çünki 6 gün × 7 saat = 42 saat edir və bu artıq həftəlik normanı aşır.
Nəzərə alınan hal: həftəlik norma 40 saatdırsa, altıgünlük iş həftəsində iş qrafiki məsələn 5 gün 7 saat, 1 gün isə 5 saat müəyyən edilə bilər. Bu halda gündəlik 7 saatlıq limit aşılmır və həftəlik cəmi 40 saat tamamlanır.
Nəzərə alınmayan hal: işçi 6 günün hər birində 7 saat işlədilərsə, həftəlik iş vaxtı 42 saat olacaq. Bu isə artıq normal iş vaxtı çərçivəsindən kənara çıxır və işəgötürən üçün əmək qanunvericiliyi riski yaradır.
Eyni yanaşma 36 saatlıq və 24 saatlıq həftəlik norma üçün də tətbiq edilir. Əgər işçinin həftəlik norması 36 saatdırsa, altıgünlük iş rejimində gündəlik iş vaxtı 6 saatdan artıq ola bilməz. 24 saatlıq həftəlik norma müəyyən edildikdə isə gündəlik iş vaxtının yuxarı həddi 4 saatdır.
İşəgötürən üçün əsas risk: iş qrafiki düzgün qurulmadıqda artıq iş saatı, əməkhaqqının səhv hesablanması, tabel uçotunda uyğunsuzluq və əmək yoxlaması zamanı inzibati risk yarana bilər. Ən çox rast gəlinən səhv altıgünlük rejimdə bütün günlərə eyni saat yazılması və nəticədə həftəlik normanın gizli şəkildə aşılmasıdır.
HR üçün nəticə: iş qrafiki əvvəlcədən təsdiqlənməli, işçinin hansı gün neçə saat işləyəcəyi tabel və daxili sənədlərlə uyğun olmalıdır.
Mühasibatlıq üçün nəticə: əməkhaqqı hesablanarkən faktiki saatlar, norma saatları və mümkün artıq iş saatları ayrıca yoxlanılmalıdır.
Sahibkar üçün nəticə: altıgünlük iş rejimi tətbiq etmək mümkündür, lakin bu rejim “işçini daha çox işlətmək imkanı” deyil, sadəcə iş vaxtının həftə ərzində fərqli bölgüsüdür.
Yoxlama siyahısı:
✓ Həftəlik iş vaxtı norması müəyyən edilibmi?
✓ Altıgünlük iş rejimi daxili sənədlərdə əks olunubmu?
✓ Gündəlik iş saatı müvafiq həddi aşmırmı?
✓ Tabel uçotu faktiki qrafiklə uyğun gəlirmi?
✓ Həftəlik cəmi saat 40, 36 və ya 24 saatlıq normaya uyğun bağlanırmı?
Partner Group-un qiymətləndirməsinə görə, altıgünlük iş həftəsinin düzgün tətbiqi üçün əsas məsələ qrafikin rəsmi və hesablana bilən formada qurulmasıdır. Əmək münasibətlərində saat limiti yalnız nəzəri göstərici deyil; o, əməkhaqqı, məzuniyyət, artıq iş, tabel uçotu və yoxlama risklərinə birbaşa təsir edən praktiki mexanizmdir.
Partner Group qeydi: altıgünlük iş həftəsi tətbiq edən müəssisələr iş qrafikini sadəcə “6 iş günü” kimi deyil, həftəlik norma + gündəlik limit + tabel uçotu üçlüyü əsasında formalaşdırmalıdır. Bu yanaşma həm əmək qanunvericiliyinə uyğunluğu qoruyur, həm də gələcək əmək mübahisələrinin qarşısını alır.
