ƏDV tutulan dövriyyə nə vaxt dəqiqləşdirilir?
Vergi uçotu
Partner Group analizi
ƏDV tutulan dövriyyənin dəqiqləşdirilməsi, elektron qaimə-faktura, ƏDV bəyannaməsi və vergi tutulan əməliyyatlar üzrə ən çox risk yaradan praktiki məsələlərdən biridir. Partner Group olaraq bu mövzuda əsas yanaşmamız belədir: əməliyyat üzrə sonradan dəyişiklik yaranıbsa, həmin dəyişiklik sadəcə mühasibat qeydi kimi yox, həm satıcı, həm də alıcı tərəfdə vergi nəticəsi kimi qiymətləndirilməlidir.
Mal tam və ya qismən qaytarıldıqda, ƏDV dövriyyəsi də həmin qaytarılan hissəyə uyğun düzəldilməlidir.
Satıcı ƏDV-ni azaldırsa, alıcı da əvvəl əvəzləşdirdiyi ƏDV-ni müvafiq qaydada bərpa etməlidir.
Dəqiqləşdirmə dəyişiklik baş verən hesabat dövründə aparılmalıdır. Gecikmə kameral uyğunsuzluq yarada bilər.
Vergi Məcəlləsinin 163-cü maddəsinin praktik mahiyyəti ondan ibarətdir ki, əvvəl baş vermiş ƏDV-li əməliyyat sonradan əvvəlki formada qalmırsa, həmin əməliyyat üzrə vergi bazası yenidən qiymətləndirilməlidir. Bu, əsasən dörd vəziyyətdə ortaya çıxır:
Əməliyyat tam və ya qismən ləğv edilir, təqdim edilmiş mal geri qayıdır.
ƏDV-yə cəlb edilən əməliyyat sonradan ƏDV-dən azad əməliyyat mahiyyəti daşıyır.
Tərəflər əvvəl razılaşdırılmış məbləği sonradan azaldır və ya artırır.
Qaimədə ƏDV-li dəyər və ya ƏDV məbləği faktiki əməliyyata uyğun göstərilmir.
Bu qaydanın ən vacib tərəfi satıcı və alıcının bir-birindən ayrı yox, qarşılıqlı vergi əlaqəsində qiymətləndirilməsidir. Satıcıda dövriyyə azalırsa, alıcıda əvvəl əvəzləşdirilmiş ƏDV də nəzərdən keçirilməlidir. Əks halda bir tərəfdə azalma aparılıb, digər tərəfdə ƏDV olduğu kimi saxlanılarsa, sistemdə uyğunsuzluq yaranır.
Burada əsas sənəd dövriyyəsi elektron qaimə-faktura, qaytarma və ya düzəliş sənədi, tərəflər arasında razılaşma, ödəniş sənədləri və müvafiq ƏDV bəyannaməsidir. Təkcə “razılaşdıq” demək yetərli deyil; vergi uçotu sənədi sevir, şifahi razılaşmanı isə sistem tanımır.
Əgər əməliyyat üzrə qiymətləndirmə bazası sonradan dəyişirsə, dəqiqləşdirmə dəyişiklik baş verdiyi hesabat dövründə aparılır. Yəni mal may ayında satılıb, lakin iyun ayında qaytarılıbsa, düzəliş may ayının üzərinə “geri qayıdıb” mexaniki dəyişiklik etmək kimi deyil, iyun ayının bəyannaməsində dəqiqləşdirmə kimi əks olunur.
Satıcı üçün: artıq hesablanmış ƏDV qaytarılan, azaldılan və ya səhv göstərilən hissə üzrə azaldıla bilər.
Alıcı üçün: əvvəl əvəzləşdirilmiş ƏDV həmin dəyişiklik qədər bərpa edilməli və büdcə ilə münasibətdə düzgün göstərilməlidir.
Tutaq ki, satıcı aprel ayında alıcıya 18.880 manat ƏDV daxil mal təqdim edib. Bu məbləğin 16.000 manatı əsas məbləğ, 2.880 manatı isə ƏDV-dir. May ayında alıcı həmin malların 4.720 manatlıq hissəsini geri qaytarır. Bu məbləğin 4.000 manatı əsas məbləğ, 720 manatı ƏDV-dir.
May ayı üzrə dəqiqləşdirmədə 720 manat ƏDV azaldılır. Çünki həmin hissə üzrə real satış artıq mövcud deyil.
Əvvəl əvəzləşdirilmiş 720 manat ƏDV bərpa edilir. Çünki alıcı artıq həmin mal üzrə ƏDV əvəzləşdirmə hüququnu saxlamır.
Eyni məntiq qiymət endirimi zamanı da tətbiq olunur. Məsələn, əvvəl ƏDV daxil 14.160 manat kimi rəsmiləşdirilən satış sonradan 11.800 manat qəbul edilirsə, fərq 2.360 manat, bu fərqin ƏDV hissəsi isə 360 manat təşkil edir. Satıcı həmin ƏDV-ni azalda, alıcı isə müvafiq əvəzləşdirməni bərpa edə bilər.
Malın qaytarılması, qiymətin sonradan rəsmi azaldılması, elektron qaimədə səhv məbləğin göstərilməsi, ƏDV-yə cəlb olunan əməliyyatın sonradan ƏDV-dən azad əməliyyat mahiyyəti daşıması.
Yalnız borcun ödənilmə formasının dəyişməsi, tərəflərin sonradan qarşılıqlı borcu bağlaması və ya əməliyyatın məzmununu dəyişməyən daxili uçot düzəlişləri avtomatik ƏDV dövriyyəsi dəqiqləşdirməsi yaratmır.
✓ Əməliyyatın ləğv, qaytarma və ya qiymət dəyişikliyi ilə bağlı sənədi varmı?
✓ Elektron qaimə-fakturada düzəliş və ya qaytarma sənədi düzgün rəsmiləşdirilibmi?
✓ Satıcı ƏDV-ni azaldırsa, alıcının əvvəlki əvəzləşdirməsi də düzəldilibmi?
✓ Dəqiqləşdirmə dəyişiklik baş verən hesabat ayında aparılıbmı?
✓ Mühasibat uçotu, vergi uçotu və bəyannamə göstəriciləri eyni məntiq üzrə bağlanırmı?
ƏDV dövriyyəsinin dəqiqləşdirilməsi texniki düzəliş kimi görünsə də, praktikada kameral uyğunsuzluq, artıq hesablanmış vergi, əsassız əvəzləşdirmə və qarşı tərəflə sənəd dövriyyəsi riski yaradır. Doğru yanaşma budur: hər dəyişiklik əvvəlcə sənədlə təsdiqlənir, sonra elektron qaimə və ƏDV bəyannaməsində eyni məntiq üzrə əks olunur. Vergi uçotunda xırda görünən rəqəm bəzən böyük məktubun qapısını açır — qapını əvvəlcədən bağlamaq daha ağıllıdır.
Ən çox oxunan xəbərlər
Instagram paylaşımları
Rəsmi Instagram hesabımızdan son paylaşımlar
